Đồ chơi Trung Thu của trẻ con ngày xưa

Nhịp sống hiện đại vẫn không làm mất đi nét cổ truyền của Tết Trung thu. Hãy cùng điểm lại hình ảnh về những đồ chơi Trung thu truyền thống đã gắn bó với tuổi thơ chúng ta.

 1. Đầu sư tử

Vào ngày Tết Trung thu, trẻ em và cả người lớn không thể nào “bỏ quên” tiếng trống rộn ràng trong điệu múa lân hòa cùng dòng người đi trên phố. Lân tượng trưng cho điềm lành. Lân là con vật đứng thứ hai trong tứ linh: long (rồng), lân, qui (rùa), phụng (phượng hoàng), là con vật thần thoại, thân hươu, móng ngựa, đuôi bò, miệng rộng, mũi to, có một sừng ở ngay giữa trán, lông trên lưng ngũ sắc, lông dưới bụng màu vàng. Tục truyền, lân là con vật hiền lành, chỉ có người tốt mới nhìn thấy nó được.

Người Việt dùng múa sư tử trong nhiều lễ hội với những ý nghĩa biểu trưng khác nhau. Trong cơ cấu của đội múa gồm có 3 nhân vật: Sư tử, tráng sĩ, ông địa. Sư tử là biểu trưng của Trời (Thiên), còn Tráng sĩ là Nhân, ông Địa là Đất. Ba nhân vật không đối kháng mà luôn tạo ra sự phối hợp hài hòa, Thiên – Địa – Nhân hòa hợp là ước vọng sâu xa của cư dân lúa nước Việt Nam.

Với những người cho là múa lân thì lại có sự giải thích khác. Họ cho rằng Lân là con vật cực hiền (nhân thú). Con Lân chỉ xuất hiện khi thánh nhân ra đời hoặc thời thịnh trị. Cho nên, múa Lân trong ngày tết Trung thu là cầu mong cho vua sáng, tôi hiền, đất nước thái bình, hưng thịnh. Nó chẳng những thể hiện ở ý thức mà cả trong hành động.

2. Đèn ông sao

Hơn thập kỷ trước và xa hơn, những đồ chơi để “phục vụ” cho ngày Tết Trung thu hầu hết được các chủ nhân của ngày Tết này – trẻ em tự làm và làm bằng những vật dụng đơn giản, dễ kiếm chứ không màu mè, sang trọng, hiện đại như bây giờ. “Đơn giản” như “đang giỡn” khi lấy lon bia rạch vài đường rồi ép xuống theo chiều dọc thành lồng đèn. Đèn ông sao thì được làm bằng tre, nứa; mặt nạ làm bằng bìa cát tông, giấy trắng và tự vẽ, tự trang trí khuôn mặt nhân vật… với đủ hình dáng, kích cỡ, màu sắc mà vẫn “đẹp lung linh”. Điều này cho thấy, Tết Trung thu chính là dịp để các em nhỏ có cơ hội phát triển khả năng tư duy, sáng tạo, sự khéo léo. Bất chấp sự du nhập của đồ chơi hiện đại, chiếc đèn ông sao truyền thống vẫn được nhiều bé ưa thích trong đêm rằm.

3. Trống bỏi

Có một thứ đồ chơi cho con trẻ dịp Trung thu giờ đây rất ít người biết đến: Đó là thứ trống tí hon, khi “đánh” tạo ra những âm thanh đanh gọn, vui tai, được gọi là trống bỏi. Thứ đồ chơi chân quê này gồm các chất liệu: Đất sét, cán nhựa, que sắt, giấy hồng, dây nylông. Đất sét được người dân lấy từ ngoài ruộng về, nặn thành chiếc trống có kích cỡ chỉ lớn hơn đồng xu một chút, rồi cắm que sắt vào hai bên sườn. Sau khi phơi khô, hai mặt “trống” được bọc bằng giấy đỏ. Điều quan trọng là giấy phải dán chặt kín mặt trống, nếu không, sẽ không tạo ra tiếng kêu đanh, gọn, vui tai đặc trưng. Công đoạn cuối là buộc dây, tra cán nhựa, làm “dùi” cho trống. Khi này, nó sẽ trở thành món đồ chơi rất ngộ: Dùng tay quay chiếc trống, sẽ phát ra những âm thanh “tạch tạch” đanh gọn, vui tai, rất hợp với trẻ nhỏ...

4. Mặt nạ chú Tễu

Mặt nạ giấy bồi được làm hoàn toàn thủ công mà không có sự hỗ trợ của bất cứ máy móc nào. Đầu tiên, người thợ phải thu mua các loại giấy báo rồi về xé nhỏ ra từng mẩu, lót một lớp giấy trắng vào khuôn xi măng đúc sẵn, bên trên từng lớp giấy vụn được gắn chặt với nhau bằng hồ dán. Hồ dán được nấu chín từ bột sắn. Sau đó, những cốt mặt nạ sẽ được đem phơi khô. Người thợ sẽ dùng bút vẽ, màu sơn để trang điểm thành chiếc mặt nạ giấy bồi hoàn chỉnh.

Vẫn là những chú Tễu, Thị Nở, ông Địa… từ cùng một khuôn đúc mà ra, nhưng mỗi chiếc mặt nạ lại mang một thần thái riêng biệt mà những sản phẩm sản xuất hàng loạt không thể nào có được. Mỗi chiếc mặt nạ có thể coi là một tác phẩm nghệ thuật hàm chứa cái đẹp sâu sắc trong mỹ học dân tộc Việt Nam.

5. Đèn kéo quân ( Đèn cù)

Ðèn kéo quân, người xưa còn gọi là đèn cù. Loại đèn này làm theo quy cách ngoài vuông trong tròn. Ðại để là bốn mặt ngoài của đèn được dán giấy bóng kính, coi như bốn màn ảnh. Bên trong chính giữa là một cái trục dựng thẳng đứng, hai đầu được chốt bằng hai cây kim nhọn. Trục đèn làm bằng một thanh tre thẳng, vót tròn chỉ nhỉnh hơn chiếc xe điếu. Trục dài ngắn tùy thuộc vào đèn cao hay thấp. Có thể là năm, sáu mươi phân, có khi là cả mét. Chung quanh trục đèn kéo quân, người ta sắp xếp, gá buộc những vòng tròn quanh thân trục. Mỗi vòng tròn là một tầng đèn. Ðể cho có nhiều hình phong phú, người ta lồng và cắt dán đến bốn, năm tầng. Quanh vòng tròn ấy, được dán các hình người, thú, cảnh vật to nhỏ theo các truyện cổ tích như Tây du ký, Tam quốc, Quan công có bộ râu dài, hay hình các con vật phỏng theo tranh dân gian như đám cưới chuột. Và đặc biệt, không thể thiếu những người lính khố xanh, khố đỏ đội nón như trong quân bài tam cúc. Chính vì vậy mà người ta gọi là đèn kéo quân. Khi đèn kéo quân được đốt lên, nhờ sức đẩy của ngọn nến thắp bên trong mà trục đèn quay tròn, các hình thể cũng quay theo, hiện ra bốn mặt của cây đèn với nhiều hình thù vui mắt, nên đèn kéo quân còn gọi là đèn cù. Lúc đó ngồi ngắm trăng, phá cỗ, không chỉ trẻ con, mà người lớn cũng rất thích thú.

6. Tò he

Tò he cụ bán mấy đồng

Con mua một chiếc cho chồng con chơi

Chồng con đánh hỏng thì thôi

Con mua chiếc khác về chơi một mình...

Không biết tò he có từ bao giờ, nhưng với những câu đồng dao cổ thì tò he đã chứng tỏ là một trong những trò chơi dân gian của trẻ em có từ rất lâu còn tồn tại và đc đặc biệt yêu thích trong mỗi dịp tết Trung thu.
Tò he có sức hấp dẫn kỳ lạ không chỉ đối với trẻ nhỏ mà cả rất nhiều người ở mọi lứa tuổi. Có lẽ nát riêng tạo nên sự hấp dẫn của tò he đó chính là chỉ cần một ít bột nếp màu với một que tre nhỏ, dài chừng 40 cm, dưới bàn tay tài hoa của người thợ, những hình ảnh trong trí tưởng tượng của mọi người phút chốc đã thành hiện thực. Theo dõi những động tác vê vê nắn nắn khéo léo những mẩu bột đủ sắc của người thợ, mới thấy hết sức hấp dẫn của trò chơi này.
Cùng với lồng đèn, trống bỏi...tò he trở thành đồ chơi dân gian không thể thiếu mỗi dịp Trung thu đối với tuổi thơ thế hệ 7X, 8X


Dẫu rằng, thời cuộc kinh tế hội nhập đã làm cho đồ chơi dân gian dần chỉ còn trong ký ức của người đã qua thuở thiếu thời; và cũng đã lâu rồi hình ảnh về đồ chơi dân gian phai dần trong suy nghĩ của mỗi đứa trẻ; và rồi tuổi thơ nào cũng sẽ phải lớn lên, những háo hức của một mùa Trung thu ngọt ngào vui sướng cũng sẽ qua đi, nhưng ngay khi trong tâm hồn tươi sáng còn đong đầy và chất chứa những ước mơ, tại sao chúng ta không gieo vào đó những mầm xanh hy vọng và xây dựng cho con trẻ lòng tự hào dân tộc, những truyền thống quý báu để cho các em những niềm vui trọn vẹn, làm nên một Tết Trung thu hồn nhiên với những kỷ niệm êm đềm.